Pracownik delegowany do pracy za granicą – podstawa wymiaru składek

Pracownik delegowany - składki ZUS

W wyroku z dnia 28 października 2015 r. sygn. akt SK 9/14 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, dotyczącego ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców. Trybunał Konstytucyjny określił, że niezgodny z Konstytucją przepis traci moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. z dniem 5 listopada 2016 r.

Podstawa wymiaru składek – przychód pracownika zatrudnionego za granicą

Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego przepis § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia jest niezgodny z art. 92 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji w zakresie, w jakim dotyczy pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, uzyskujących przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych niższe niż przeciętne wynagrodzenie w gospodarce narodowej, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121, z późn. zm.) zwanej dalej „ustawą”.

Zgodnie z § 2 ust. 1 pkt 16 przedmiotowego rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym od 30 stycznia 2004 r., podstawy wymiaru składek nie stanowi część wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców, z wyłączeniem osób wymienionych w art. 18 ust. 12 ustawy – w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, z tym zastrzeżeniem, że tak ustalony miesięczny przychód tych osób stanowiący podstawę wymiaru składek nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy.

Stosownie do tego zastrzeżenia, ustalony miesięczny przychód pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców stanowiący podstawę wymiaru składek nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy.

W praktyce organów rentowych wskazany przepis rozumiany jest w taki sposób, że wyznacza on minimalną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne za pracownika delegowanego do pracy za granicą. Kwota przeciętnego wynagrodzenia, do której odwołuje się § 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia MPiPS stanowi więc minimum, od którego powinny zostać opłacone składki na ubezpieczenia społeczne za pracownika delegowanego.

Zatem, jeśli przychód pracownika zatrudnionego za granicą u polskiego pracodawcy jest niższy niż kwota przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy, to ustalony miesięczny przychód takiego pracownika stanowiący podstawę wymiaru składek stanowi kwota prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, o której mowa w art. 19 ust. 1 ustawy. Prowadzi to do obciążenia pracowników i pracodawców kosztami podwyższonej składki na ubezpieczenia społeczne.

Podstawa wymiaru składek pracownika delegowanego do pracy za granicą – zmiana przepisów

Biorąc pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego proponuje się zmianę treści niekonstytucyjnego przepisu polegającą na pozostawieniu możliwości wyłączenia części wynagrodzenia w odniesieniu do osób, których wynagrodzenie jest wyższe niż prognozowane przeciętne wynagrodzenie miesięczne w gospodarce narodowej na dany rok kalendarzowy.

Pozostawienie możliwości obniżania podstawy wymiaru składek o równowartość diet doprowadzi do sytuacji, w której realna podstawa wymiaru składek będzie obniżana ubezpieczonym zarabiającym więcej niż przeciętne wynagrodzenie. W takim przypadku podstawa wymiaru składek byłaby obniżana do kwoty prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Kwota ta byłaby więc progiem, do którego dokonać można obniżenia.

Wyłączenie będzie miało zastosowanie do osób, które zarabiają więcej niż przeciętna płaca, ale odliczenie od zarobków równowartości diet spowodowałoby obniżenie podstawy wymiaru składek poniżej tej stawki. Wtedy przychód do oskładkowania będzie można obniżyć jedynie do przeciętnej płacy.

W przypadku uzyskiwania przez daną osobę przychodu niższego od przeciętnego wynagrodzenia, podstawę wymiaru składek stanowił będzie faktycznie uzyskiwany przychód, co oznacza, iż nie będzie następowało podwyższenie podstawy wymiaru składek.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników oraz zleceniobiorców dla których wynagrodzenie określono kwotowo, akordowo lub prowizyjnie stanowi przychód. Zmiana przedmiotowego przepisu w przypadku części ubezpieczonych i płatników składek doprowadzi do usunięcia z systemu sztucznego zawyżania podstawy wymiaru składek, jak to było dotychczas w przypadku osób uzyskujących przychód niższy niż przeciętne wynagrodzenie, co w bezpośredni sposób przełoży się na ich sytuację finansową poprzez zmianę wysokości kosztów po stronie pracodawców oraz wysokości podstawy wymiaru składek pracowników, a tym samym wysokości podstawy wymiaru ich świadczeń z ubezpieczeń społecznych, zarówno krótkoterminowych (zasiłki z ubezpieczenia chorobowego), jak i długookresowych (emerytury i renty).

Trybunał Konstytucyjny określił, że niezgodny z Konstytucją przepis traci moc z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, tj. z dniem 5 listopada 2016 r. W związku z powyższym proponuje się, by nowelizacja rozporządzenia weszła w życie z dniem 1 października 2016 r.

Szkolenia VOD:

  1. Rozliczanie podróży służbowych zagranicznych
  2. Zbieg obowiązku ubezpieczenia
  3. Podstawa wymiaru składek ZUS